زمان مطالعه : ۱۰ دقیقه

ما انسان ها با هم متفاوتیم و سلایق و علائق گوناگونی داریم که ریشه در روحیات و همچنین سلامت جسمانی ما دارد. حس بویایی و علاقه ما به رایحه ها و عطرهای مختلف هم با یکدیگر متفاوت است. حس بویایی تاثیر بسیار زیادی بر سلامت ما دارد. بوی شدید عطر برخی از افراد را آزار می دهد و ممکن است باعث عود کردن میگرن یا حساسیت های آن ها شود؛ اما بعضی افراد به راحتی خود را در عطرها و ادوکلن ها غرق می‌ کنند و ممکن است تا مدت‌ ها بوی عطرشان در فضا بماند. برای همه ما پیش آمده که از بوی شدید عطر کسی منزجر شده‌ ایم یا آنقدر از رایحه دل انگیز کسی لذت برده ایم که سریع نام و برند عطرش را پرسیده ایم. استفاده از عطر و سلیقه انتخاب بوی آن، کاملاً شخصی است؛ اما گاهی همین انتخاب شخصی، مسائل جدی‌ تری را در خود پنهان کرده است: بیماری افسردگی!

فکر می کنی چه رابطه ای بین افسردگی و عطر وجود دارد؟

تاثیر عمیق و عجیب رایحه‌ ها بر خلق و خو، حافظه و خاطرات برای هیچ کس انکار ‌پذیر نیست. نتیجه تحقیقات متخصصان نشان داده افسردگی و از دست دادن حس بویایی با هم در ارتباط هستند. زنانی که دچار افسردگی هستند در معرض از دست دادن حس بویایی قرار دارند و بدون اینکه خودشان متوجه باشند، بیش از حد عطر می ‌زنند. بنا به نظر پزشکان، افسردگی ریشه بیولوژیکی و روانی دارد و نوعی بیماری خود ایمنی است. در این بیماری، اتوآنتی بادی به سیستم بویایی حمله می ‌کند و آن را تحت ‌الشعاع قرار داده و ضعیف می ‌کند. اتو آنتی بادی نوعی پروتئین خونی است که توسط سیستم ایمنی بدن شخص تولید می ‌شود و اشتباهاً به جای حمله و خنثی سازی اثر عوامل خارجی، به پروتئین‌ های بدن خود شخص حمله کرده و کار آن را مختل می‌ کند. همچنین از دیدگاه روانی، افسردگی نوعی اختلال خلقی است که ممکن است موجب نشانه های جسمانی و احساسی فراوانی چون اضطراب، بی قراری، غم، ناامیدی، ضعف در تمرکز و مشکلات خواب شود.

یکی از علائم اولیه افسردگی از دست دادن وزن است. از آنجایی که افراد بدون حس بویایی از غذا لذت نمی‌ برند، کمتر میل به غذا دارند و وزنشان را از دست می‌ دهند. از طرفی بدن افرادی که از افسردگی رنج می ‌برند به آروماتراپی (رایحه درمانی) پاسخ مثبت نشان می‌ دهد و به آن‌ ها کمک می ‌کند تا بر اثرات عوامل بیولوژیکی غلبه کنند.

با کمک بعضی از آزمون‌ های بویایی که توسط پزشکان انجام می شود، می ‌توان افسردگی را هم مانند دیگر بیماری‌ ها تشخیص داد. بسیاری از متخصصان اعصاب و روان در کنار تجویز داروها یا انجام روان درمانی، به بیماران خود توصیه می کنند برای درمان افسردگی از عطر استفاده کنند. با این حال استفاده از اسانس ها یک روش درمانی جدی برای رفع افسردگی نیست و تنها می تواند برخی از نشانه های آن را بهبود بخشد و کمک کند که شرایط برای بیمار بهتر پیش برود. بسیاری از اسانس ها امن هستند و عوارض جانبی ندارند. اما نوع این عطر و اسانسی که برای بهبود افسردگی به کار می رود مهم است.

آیا استفاده از هر عطری برای افسردگی مفید است؟

انتخاب عطر باید با شخصیت، سن و فصل تناسب داشته باشد. افرادی که دچار افسردگی هستند بهتر است سراغ رایحه های خیلی شیرین و خیلی تند نروند. عطر تند تا حدودی خشن است و این برای افراد مبتلا به افسردگی مناسب نیست. استفاده از رایحه های نیمه گرم و دلپذیر کمک می کند که تا حدودی بتوان بر اضطراب و استرس که منجر به افسردگی می شود غلبه کرد و احساس خوشایند و آرامش بخشی را تجربه کرد. رایحه های شیرین و خنک هم برای بهبود نشانه های افسردگی مفید هستند.

نتیجه تحقیقات نشان داده برخی عطرها و رایحه های گیاهی و طبیعی و به خصوص عطر گل ها خاصیت های درمانی فراوانی دارند. عطر گل محمدی یکی از بهترین و کارآمدترین رایحه هایی است که برای درمان افسردگی مفید است. در طب سنتی ایران به استفاده از گلاب برای رفع غم و اندوه و اضطراب توصیه بسیاری شده است. همچنین روغن گل محمدی ملین است و برای درمان یبوست کاربرد دارد. در گل محمدی ویتامین ث فراوانی نیز وجود دارد که برای ترمیم آسیب های سلولی و بالا بردن مقاومت بدن در برابر بیماری های قلبی عروقی و سرطان مفید است.

گل لاوندر هم یکی دیگر از گیاهانی است که عطر آن خاصیت آرامش بخش دارد و استرس را کنترل می کند. لاوندر یا اسطوخدوس همان گیاهی است که در طب سنتی برای کاهش تنش های عصبی و خواب راحت شبانه توصیه شده است. عطر لاوندر ضد افسردگی است و برای افرادی که سر درد و میگرن دارند بسیار مفید است. این گیاه آرامش بخش است و به بهبود خلق و خو کمک می کند.

رایحه مرکبات برای درمان اضطراب و بیماری های روحی فوق العاده است. عطر گریپ فروت یکی از عطر های نشاط آور میوه ای است که از دوران قدیم برای خاصیت ضد افسردگی از آن استفاده شده است. رایحه گریپ فروت جسم را تحریک می کند و باعث فعالیت بیشتر مغز می شود. ترنج هم یکی از انواع مرکبات است که رایحه درمانی با آن به کاهش اضطراب و افسردگی کمک می کند.

عطر زنجبیل وحشی هم دارای ویژگی های ضد افسردگی و ضد استرس است. اسانس زنجبیل وحشی، بر سیستم سروتونرژیک مغز که مرتبط با افسردگی است تأثیر می گذارد و می تواند آهنگ ترشح هورمون های استرس را آهسته تر کند.

عطر گل ارکیده هم تقویت کننده ذهن است و به رفع فشار خون بالا، میگرن، آلرژی، سر درد و گرفتگی عضلات کمک می کند. رایحه ارکیده نشاط آور است و برای درمان افسردگی مفید است.

گل یاسمن هم مانند اسطوخدوس خاصیت آرامش بخش و نشاط آور دارد و ضد افسردگی است. یکی دیگر از قدیمی ترین عطرهای شناخته شده در جهان، مشک است. در طب سنتی مشک تقویت کننده غرایز جنسی است و خواص بیشماری برای سلامت روح و جسم دارد. این ماده طبیعی بدن را فعال می کند و به تمرکز ذهن کمک می کند. اسانس کندر و اسانس چوب صندل که در طب سنتی جهان جایگاه ویژه ای دارند هم خواص ضد افسردگی دارند.

رابطه افسردگی و عطر

استفاده از عطر و اسانس برای درمان افسردگی در طب سنتی:

در طب سنتی علت افسردگی سردی مغز است. با این حال ممکن است سردی یا خشکی هم بر آن غالب باشد یا تری و سردی.

در افسردگی سوداوی: کم خوابی، وسواس در کارها، گوشه گیری، تیرگی پوست صورت و کابوس های شبانه وجود دارد. برای درمان این نوع افسردگی استشمام عطرهای گرم مانند عطر یاس، عطر نرگس، عطر گل محمدی، عطر مریم، مشک و … توصیه می شود که باید این عطرها شب ها به جلو بینی مالیده شوند. همچنین روغن های معطر چون روغن کنجد و زیتون برای ماساژ به پوست سر و عرق بهار نارنج برای میل کردن توصیه می شود.

در افسردگی ناشی از خلط بلغم: پر خوابی، کابوس شبانه، ضعف و بی حالی، حساسیت روحی و سفیدی رنگ صورت وجود دارد. برای درمان این نوع افسردگی هم عطرهای گرم مانند عطر یاس، عطر نرگس، عطر محمدی، عطر مریم، مشک و… تجویز می شوند که شب ها باید جلو بینی مالیده شود. روغن معطر برای این نوع افسردگی روغن سیاه دانه است و عرق بهار نارنج برای میل کردن مناسب است.

چند نکته در مورد عطرها و اسانس ها:

از قرن ها پیش از انواع عطرها و اسانس ها در تمدن های باستانی برای مراسم های مذهبی و آیین های تشریفاتی استفاده می شد. به عنوان مثال مصری ها در آیین های سنتی و مذهبی خود از رایحه های خوش استفاده می کردند و یونانی ها و رومی ها نوشیدنی های خود را با رز و بنفشه معطر می کردند. ایرانی ها در مراسم های مذهبی خود چوب کندر می سوزاندند و هندی ها انواع عود و چوب کندر و صندل را در آیین های خود به کار می بردند. تقطیر سیستماتیک عطرها در قرون وسطی و توسط دانشمندان مسلمان ابداع شد. در همان زمان تاجران اروپایی، ادویه جات و عطرهای طبیعی را به وسیله کاروان های بزرگ خود از کشورهای آسیایی در سرتاسر اروپا پخش می کردند.

در طول قرن ۱۷ میلادی استفاده از عطر و انواع رایحه های خوش بین مردم کاملاً رایج بود. در قرن ۱۸ میلادی از ترکیب گیاهانی چون رزماری، نارنج و لیمو برای اولین بار ادوکلن ساخته شد که محبوبیت فراوانی پیدا کرد و انقلابی در صنعت عطرسازی به وجود آورد. از ادوکلن در آن زمان برای خوشبو کردن آب حمام، نوشیدنی ها، شست و شو دهان، ساخت پمادها و… استفاده می شد. کم کم این عطرها به صورت مایع درون بطری شیشه ای تزئینی به بازار آمد و به کالایی لوکس تبدیل شد.

اسانس ها معمولاً از گل، برگ، میوه و علف گیاهان به دست می آیند و بسیار فرار هستند. انواع روغن ها و اسانس ها از سراسر جهان به دست می آیند که از مهم ترین نمونه های گیاهی که از آن ها عطر به دست می آید، می توان گل رز، شکوفه نارنج، هسته بادام، برگ آویشن، پوست دارچین، چوب صندل و میوه جوز هندی را نام برد. انواع اسانس های حیوانی هم برای درمان بسیاری از بیماری ها و تولید عطرها به کار می روند. به عنوان مثال مشک از غده کوچکی در نزدیکی آلت تناسلی آهوی مشک زا نر و بیدستر از ترشحات حیوانی شبیه خر به دست می آید. با این حال اسانس ها و عطرهای شیمیایی و صنعتی این روزها به شدت در حال تولید هستند و جای بسیاری از روغن ها و اسانس های طبیعی را گرفته اند که البته به جز بوی خوش، سایر خواص این مواد طبیعی را ندارند.

طریقه استفاده از عطر ها و اسانس ها برای درمان افسردگی:

عطرها و اسانس ها به واسطه رایحه دلنشین و آثار آروماتیک خود، برای رفع نشانه های افسردگی مفید هستند. فرقی نمی کند که به طور مستقیم استنشاق شوند یا در محیط اطراف پراکنده شوند؛ چون به هر طریق اثرات خود را به جا خواهند گذاشت. می توانی مقداری از این اسانس ها یا عطرها را به طور مستقیم و از بطری یا تیوپ بو کنی یا مقداری از آن را روی دستمال بریزی و جلوی بینی بگیری. البته این روش در صورتی جواب می دهد و مفید است که نسبت به بوها حساسیت یا میگرن نداشته باشی. می توانی چند قطره از این اسانس ها را روی پوست شقیقه ها و مچ دست ها بمالی (البته به شرطی که نسبت به این اسانس ها و روغن های معطر حساسیت نداشته باشی). یک راهکار خوب این است که این گیاهان خشک را از عطاری ها تهیه کنی و در یک کیسه پارچه ای بریزی و آن را زیر روبالشی خود بگذاری تا هنگام خواب از عطر دل انگیزشان بهره مند شوی. استنشاق این رایحه ها به خواب راحت و با آرامش کمک می کند. یک راه دیگر این است که چند قطره از اسانس محبوبت را داخل وان حمام بریزی و اجازه دهی که این طریق جذب پوست شود. اگر اهل ماساژ هستی هم می توانی اسانس های معطر را با روغن ماساژ ترکیب کنی و از آن استفاده کنی.

نتیجه تحقیقات نشان داده که ترکیب اسانس ها هم می تواند به بهبود نشانه های افسردگی کمک کند. به عنوان مثال ترکیب اسانس کندر، اسطوخدوس یا لاوندر و ترنج برای کاهش علائم افسردگی و افزایش آرامش مفید است.

خطرات و عوارض جانبی احتمالی:

افرادی که مشکلات تنفسی دارند باید از این اسانس ها و عطرها تحت نظارت پزشک استفاده کنند، چون ممکن است نشانه های آسم را در آنها افزایش دهد. خانم های باردار و شیرده هم باید با نظارت پزشک، از انواع اسانس مجاز و بی خطر استفاده کنند. برخی از اسانس ها و روغن های معطر گیاهی برای جنین خطرناک هستند. ممکن است برخی افراد نسبت به عطرها و اسانس ها واکنش های آلرژیک نشان دهند؛ به همین دلیل بهتر است روغن های معطر گیاهی به طور خالص استفاده نشوند و همیشه با یک روغن پایه یا مایع رقیق شوند؛ به ویژه اگر قرار است با پوست ارتباط مستقیم داشته باشند. به عنوان روغن پایه برای رقیق کردن این روغن ها می توان از روغن بادام شیرین، روغن زیتون، روغن نارگیل و روغن جوجوبا استفاده کرد. بهتر است پیش از استفاده از هر اسانس یا روغن معطر، مقداری از آن را روی پوست امتحان کنی و حداقل ۲۴ ساعت زمان دهی تا مطمئن شوی که نسبت به آن واکنش آلرژیک نداری. پیش از استفاده از هر روغن معطر و آروماتراپی، باید با پزشک یا متخصص این کار مشورت کنی تا نسبت به انتخاب درست این ماده اطمینان حاصل کنی.

سایر روش های درمانی برای افسردگی:

درمان افسردگی نیاز به زمان دارد و به خودی خود رفع نمی شود. این مشکل کاملاً جدی است و نباید تصور کنی که با مرور زمان و روش های امتحانی می توانی آن را درمان کنی. اگر در حال حاضر برای درمان افسردگی تحت نظارت پزشک در حال دریافت دارو یا سایر روش ها هستی، نباید به بهانه و امید استفاده از عطر و اسانس ها درمان خود را قطع کنی و بدون تجویز پزشک این روش را جایگزین روش های دیگر کنی. رایحه درمانی برای رفع و بهبود بسیاری از نشانه های افسردگی مؤثر است اما کامل نیست و نمی تواند به طور قطعی این مشکل را از بین ببرد. تو برای درمان افسردگی باید این مشکل را به طور پایه ای از بین ببری و اسانس های معطر تنها درمان مکمل بیماری افسردگی هستند. برای درمان افسردگی از روش هایی مثل تجویز داروهای ضد افسردگی، روان درمانی به صورت فردی یا گروهی، بستری شدن در بیمارستان، درمان با الکتروشوک، تحریک مغناطیسی و… استفاده می شود که با توجه به نوع و شدت افسردگی، پزشک آن ها را به کار می گیرد.

منودلیار مقاله های زیر را به تو پیشنهاد می کند:

رژیم غذایی چه تأثیری بر افسردگی و اضطراب دارد

هنر درمانی برای کاهش استرس و افسردگی

چطور با ۵ دقیقه مدیتیشن، استرس را کنترل کنیم